Metasteron (superdrol) a prostata: co mówią badania

Gruczoł krokowy to narząd androgenozależny, a każda ingerencja w równowagę androgenową nieuchronnie stawia pytanie o jego bezpieczeństwo. Metasteron (superdrol) jako pochodna dihydrotestosteronu (DHT) to przypadek szczególny: to właśnie DHT jest kluczowym hormonem dla prostaty. Redakcja analizuje, co mówią badania o androgenach i prostacie oraz gdzie kończy się nasza wiedza.

Prostata i dihydrotestosteron

Gruczoł krokowy rozwija się i funkcjonuje pod kontrolą androgenów. W tkance prostaty testosteron jest aktywnie przekształcany w DHT za pomocą enzymu 5α-reduktazy typu 2. DHT wiąże się z receptorami androgenowymi silniej niż testosteron i jest głównym stymulatorem wzrostu komórek gruczołu.

Znaczenie DHT najlepiej ilustrują naturalne eksperymenty. Mężczyźni z wrodzonym niedoborem 5α-reduktazy mają niedorozwiniętą prostatę i praktycznie nie chorują na jej łagodny rozrost. A leki blokujące powstawanie DHT zmniejszają objętość gruczołu u mężczyzn z rozrostem.

Duże badanie PCPT (Thompson et al., 2003) wykazało, że finasteryd, który obniża poziom DHT, zmniejszał częstość wykrywania raka prostaty w porównaniu z placebo. Stało się to jednym z argumentów za tym, że sygnalizacja DHT uczestniczy w biologii prostaty przez całe życie.

Z wiekiem objętość prostaty u większości mężczyzn się zwiększa. Proces ten jest powolny i zależy od genetyki, stylu życia, zdrowia metabolicznego — i, rzecz jasna, od wpływu androgenów.

Co wiadomo o metasteronie

Metasteron to 2α,17α-dimetylowana pochodna DHT. Nigdy nie będąc zarejestrowanym lekiem, nie przechodził badań klinicznych, więc nie ma badań jego wpływu na prostatę u ludzi. Ani kohort obserwacyjnych, ani badań randomizowanych — jedynie opisy przypadków uszkodzenia wątroby, które pojawiły się po masowej sprzedaży w połowie lat 2000.

Dlatego wszelkie wnioski dotyczące prostaty trzeba wyciągać pośrednio: z farmakologii pochodnych DHT oraz z badań testosteronu i innych androgenów. Uczciwa odpowiedź na pytanie «co mówią badania o metasteronie i prostacie» brzmi tak: bezpośrednich danych nie ma.

Co można powiedzieć z wystarczającą pewnością? Metasteron jest agonistą receptora androgenowego i nie wymaga 5α-reduktazy do aktywacji. A zatem jest zdolny stymulować tkankę prostaty niezależnie od enzymu, który blokują finasteryd i dutasteryd.

Nieznane pozostają stopień tej stymulacji w porównaniu z endogennym DHT, wpływ na wskaźnik PSA oraz następstwa długoterminowe. Wszelkie twierdzenia o «bezpieczeństwie dla prostaty» czy «konkretnym ryzyku w procentach» nie mają podstaw naukowych.

Łagodny rozrost: mechanizmy ryzyka

Łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH) to rozrastanie się tkanki gruczołu, które może uciskać cewkę moczową i wywoływać objawy ze strony dolnych dróg moczowych. Jest niezwykle powszechny wśród mężczyzn w starszym wieku i rzadko stanowi problem u młodych.

Androgeny, przede wszystkim DHT, to konieczny warunek rozwoju BPH. Dlatego teoretycznie silna stymulacja androgenowa może sprzyjać powiększeniu gruczołu, zwłaszcza u mężczyzn w średnim wieku, u których rozrost już się rozpoczął.

Steroidy anaboliczne u młodych ludzi zwykle nie wywołują klinicznie istotnego BPH w krótkim czasie. Ale przegląd Endocrine Society (Pope et al., 2014) zwraca uwagę na brak danych długoterminowych o następstwach dla prostaty u osób, które przez lata stosują dawki ponadfizjologiczne.

Jeśli mężczyzna ma już BPH lub objawy ze strony oddawania moczu, wszelkie preparaty androgenowe bez kontroli urologa są szczególnie niepożądane. Wytyczne kliniczne dotyczące terapii testosteronem wprost wskazują na konieczność oceny prostaty przed przepisaniem i podczas leczenia (Bhasin et al., 2018).

Androgeny a rak prostaty: model wysycenia

Długo uważano, że więcej androgenów oznacza większe ryzyko raka prostaty. Idea ta wywodzi się z prac Hugginsa z lat 40. XX wieku, które wykazały, że kastracja powoduje regresję przerzutowego raka prostaty.

Współczesne spojrzenie jest bardziej subtelne. Model wysycenia, który opisali Morgentaler i Traish (2009), zakłada, że receptory androgenowe prostaty ulegają wysyceniu już przy stosunkowo niskich poziomach androgenów. Powyżej tego progu dodatkowy hormon ma niewielki wpływ na wzrost tkanki. Model ten wyjaśnia, dlaczego terapia testosteronem w granicach normy fizjologicznej nie zwiększa zauważalnie ryzyka raka w badaniach.

Jednak model wysycenia dotyczy fizjologicznych stężeń testosteronu. Nie można go automatycznie przenosić na silne syntetyczne pochodne DHT w dawkach ponadfizjologicznych, dla których brakuje badań.

Bezsporne jest jedno: u mężczyzn z już istniejącym rakiem prostaty androgeny są przeciwwskazane, bo mogą stymulować wzrost guza. Ponieważ wczesny rak prostaty zwykle przebiega bezobjawowo, człowiek może o nim nie wiedzieć.

Badania i objawy alarmowe

Mężczyznom, którzy stosowali lub stosują androgeny, zwłaszcza po 40. roku życia, zasadne jest omówienie z urologiem stanu prostaty. Podstawowe metody to badanie palpacyjne przez odbytnicę, oznaczenie PSA, w razie potrzeby USG prostaty i ocena moczu zalegającego.

Należy pamiętać, że androgeny mogą wpływać na poziom PSA, dlatego lekarz musi wiedzieć o wszystkich preparatach dla prawidłowej interpretacji badania. Jednorazowy wzrost PSA może też wiązać się ze stanem zapalnym, niedawną ejakulacją lub jazdą na rowerze.

Objawy wymagające konsultacji urologa:

• częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy;
• słaby lub przerywany strumień moczu;
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza moczowego;
• ból w kroczu, przy oddawaniu moczu lub ejakulacji;
• krew w moczu lub nasieniu.

Nagła niemożność oddania moczu (ostre zatrzymanie moczu) to stan nagły, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Wnioski redakcji

Prostata to jeden z najbardziej zależnych od DHT narządów, a metasteron jest syntetyczną pochodną DHT, która działa na receptory androgenowe bezpośrednio i nie jest blokowana przez inhibitory 5α-reduktazy.

Nie ma badań wpływu metasteronu na prostatę u ludzi, więc wszelkie kategoryczne twierdzenia o jego bezpieczeństwie czy konkretnym ryzyku są niepoprawne.

Mężczyznom ze skargami na oddawanie moczu, z BPH lub z podwyższonym PSA preparaty androgenowe bez nadzoru urologa są szczególnie niepożądane.

Polecamy również nasze artykuły o wpływie metasteronu na męską płodność, o jego interakcjach z lekami oraz o regeneracji organizmu po stosowaniu.

Bibliografia

1. Thompson IM, Goodman PJ, Tangen CM, et al. The influence of finasteride on the development of prostate cancer. N Engl J Med. 2003;349(3):215–224.
2. Morgentaler A, Traish AM. Shifting the paradigm of testosterone and prostate cancer: the saturation model and the limits of androgen-dependent growth. Eur Urol. 2009;55(2):310–320.
3. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
4. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
5. Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
6. Nasr J, Ahmad J. Severe cholestasis and renal failure associated with the use of the designer steroid Superdrol (methasteron): a case report and literature review. Dig Dis Sci. 2009;54(5):1144–1146.